Nacht van de Tegenmacht raakt gevoelige snaar

Hugo Jabini aan het woord tijdens het Global South-panel | Selma van Gorkum ©

Hugo Jabini aan het woord tijdens het Global South-panel | Selma van Gorkum ©

 

Verslag – Vorige week woensdag vond in een uitverkocht De Nieuwe Liefde in Amsterdam de Nacht van de Tegenmacht plaats. Vice Versa organiseerde de Nacht van de Tegenmacht samen met ActionAid, BothEnds, De Nieuwe Liefde, Partos en Pax om met debat en muziek een ode te brengen aan tegenmacht en burgermoed wereldwijd. Daarnaast werd er stilgestaan bij de moeilijkheden waarvoor voorvechters van rechten en vrijheden zich wereldwijd in toenemende mate gesteld zien. Het thema tegenmacht, of geëngageerd burgerverzet, maakte veel los op de nacht, zowel bij sprekers als het publiek. Dit verslag vormt de afsluiting van ons dossier De Kracht van Tegenmacht, tevens de titel van ons laatste nummer, dat op de Nacht van de Tegenmacht gepresenteerd werd.

 

De kracht van tegenmacht

In ons najaarnummer beschreef Daniëlle Hirsch, directeur van ontwikkelingsorganisatie Both Ends, tegenmacht als tegen de dominante stroming ingaan: “Mensen bevestigen elkaars visie en zien niet meer wat er mis is. Je hebt dus personen van buiten nodig die nieuwe ideeën aandragen.” Ook in haar openingsspeech op de Nacht van de Tegenmacht benadrukte Hirsch de constructieve rol van tegenmacht. Tegenmacht bestaat niet alleen uit burgerverzet, maar ook uit burgerinitiatieven om misstanden te verhelpen. Het zijn dit soort initiatieven die aan de basis staan van zulke uiteenlopende gemeenschappelijke voorzieningen en vondsten in Nederland zoals gezondheidszorg, fietspaden en, recenter, de particuliere aanleg van zonnepanelen.

hirschMaar Nederland kan nog niet op de lauweren rusten, aldus Hirsch. Maatschappelijke organisaties worden stelselmatig en in toenemende mate buitengesloten uit beleidvormingsstructuren. Daarmee staat de ruimte voor maatschappelijke organisaties ook in Nederland onder druk. Dit was ook een centraal thema in het eerste panelgesprek, waarin burgerrechtenactivist Kno’ledge Cesare, klimaatactiviste Liset Meddens, Amnesty-directeur  Eduard Nazarski en oud-politicus Jan Pronk zitting hadden.

Twee weken geleden nog vroeg mensenrechtenorganisatie Amnesty International burgermeester Aboutaleb van Rotterdam om uitleg om het schenden van het Nederlandse demonstratierecht. In Rotterdam werd het demonstranten tegen zwarte piet verboden om te demonstreren, velen werden gearresteerd. Volgens Eduard Nazarski kwam hierbij bovendien bovenmatig veel geweld kijken.

hoofdpanel

Zo beaamde ook Kno’ledge Cesare, aanwezig bij de demonstratie en naar eigen zeggen geslagen tijdens zijn arrestatie. Zware veiligheidsmaatregelen rond protesten zijn een doorgeschoten trend, aldus Jan Pronk. Liset Meddens betoogde dat burgers wakker moeten worden tegen de betutteling door de overheid, en zelf steeds meer het roer moeten grijpen in vraagstukken als klimaat.

 

 

Oproepen tot menselijkheid en begrip

Opruiende oproepen omtrent ‘het systeem’ en het grijpen van roeren deed de stemming in het publiek in de loop van het eerste panelgesprek heet oplopen. Deze werd wat gesust door een videocolumn van Arnon Grunberg en een voordracht van Qader Shafiq, waarin menselijkheid centraal stond.

Orville Breeveld speelde protestliederen met zijn Breathing Ensemble | Selmva van Gorkum ©

Orville Breeveld speelde protestliederen met zijn Breathing Ensemble | Selmva van Gorkum ©

Grünberg sprak dat het verleidelijk is te denken dat men geen macht, maar machtigen zijn vaak minder machtig dan wordt aangenomen. De machtelozen gaan bovendien slechts zelden beter om met macht nadat deze eenmaal gegrepen is. Onuitgesproken bleef de vraag of, als wij allen machtiger zijn dan wordt aangenomen, wij ook niet meer verantwoordelijkheid dragen dan gedacht?

In zijn voordracht poogde Shafiq de vraag te beantwoorden waarom de wereld in de ban is van de boze blanke man en de boze bebaarde man. Hij legde een analogie tussen de generatie ’68, demonstranten die nu het establishment vormen, en de nakomelingen van gastarbeiders: in een spagaat tussen traditie en vrijheid, een geromantiseerd verleden van ouders en ontworteling in eigen land.

Volgens Jan Pronk, voormalig politicus voor de PvdA, wordt de hedendaagse polarisering in de maatschappij aangewakkerd door neoliberaal beleid. Neoliberale stokpaardjes zoals lagere belastingen komen enkel de hogere inkomensklassen ten goede , aldus Pronk. Navenante reductie in sociale voorzieningen leidt tot een onzekere lagere klasse, die zich in het nauw gedrukt voelt door problemen in de zorg, huisvesting en werkgelegenheid. Deze onzekerheden worden globalisering verweten, of migratie, maar de politiek, en daarmee de kiezende burger, hebben een belangrijke taak in de bestrijding hiervan.

 

Burgermacht in het Globale Zuiden

Na de pauze vonden er simultaan drie sessies plaats met verschillende thema’s. In de Grote Zaal sprak presentator Andrew Makkinga met PvdA Kamerlid Roelof van Laar en een panel van prominente mensenrechtenactivisten uit het Globale Zuiden: vrouwenrechten- en klimaatactivist Farah Kabir uit Bangladesh; de Ethiopische mensenrechten- en minderheidsrechtenactivist Geresu Tufa en Hugo Jabini, minderheidsrechten- en klimaatactivist uit Suriname.

global-southpanel

Geresu Tufa sprak over de situatie in Ethiopië, dat onlangs in Nederland in het nieuws was omdat er brandstichtingen plaatsvonden bij Nederlandse bedrijven. Volgens Tufa vonden er in zijn land protesten plaats tegen buitenlandse bedrijven door hun gebruik van land en watervoorraden ten koste van Ethiopische boeren. Ethiopië importeert veel meer dan het exporteert, waardoor economische belangen voorrang hebben boven de wensen en het welzijn van de bevolking.

Farah Kabir beaamde dat dit soort beleidskeuzes ook in Bangladesh voorkomen. Volgens haar konden de autoriteiten slechts door vasthoudendheid gedwongen worden om antwoord te geven op vragen, in dit geval waarom een energiecentrale per se in een beschermd natuurgebied gebouwd moest worden. Kabir roept westerse bedrijven op om in het buitenland dezelfde standaarden aan te houden als in het eigen land gehanteerd worden.

 

Burger betrokken in het Populisme Café

fennemaEr kan betoogd worden dat de opkomst van populistische partijen en rechtsactivisme de meest in het oog springende vormen van tegenmacht van de afgelopen jaren zijn in westerse samenlevingen. Maar voert de rechtsrebel niet eenzelfde strijd tegen ‘het systeem’ als  de linksactivist, zij het met andere strategieën, doelen en oplossingen?

Te gast bij het Populisme Café was Meindert Fennema, politicoloog en auteur op het gebied van populisme. Het publiek werd uitgebreid betrokken bij de discussie, die bij vlagen verhit verliep. Verscheidene hedendaagse thema’s passeerden de revue, waaronder TTIP, Nederlandse reacties op de overwinning van Trump en het kapitalisme.

 

Journalistiek en burgermacht

clementHoe kunnen Foto’s daadwerkelijk impact hebben op de wereld om ons heen? Clement Saccomani, managing-director bij fotocollectief NOOR Images, laat de bekende foto van het Vietnamese ‘napalmmeisje’ zien en vertelt over fotograaf Jerome Sessini, die als een van de eersten ter plekke was op de crashsite van vlucht MH-17. Beelden verschaffen informatie en creëren frictie, en dat prikkelt de manier waarop we de wereld zien.

Fotografen kunnen nog meer doen, stelt Saccomani, en dat gebeurt de laatste jaren ook steeds vaker. Saccomani noemt het Rape in India Project,  van oorsprong een Instagram-account dat als reactie op de verhalen over verkrachting en misbruik in India foto’s plaatst van locaties waarop mensen seksueel zijn geïntimideerd of aangevallen, om zo een kritisch tegengeluid te laten horen.

‘Maar wat verandert fotojournalistiek nou werkelijk?’ vraagt iemand zich aan het einde van de sessie hardop af. ‘Er vallen bijvoorbeeld in oorlogen nog steeds burgerslachtoffers.’ Journalistiek laat zien wat er gebeurt in de wereld en geeft je handvatten om hierop te reageren, concludeert Saccomani. Beelden kunnen op het kleinste niveau uiteindelijk grote veranderingen teweegbrengen.

 

Tegenmacht en de toekomst

De hoge bezoekersaantallen en publieksparticipatie maken duidelijk dat het thema tegenmacht een gevoelige snaar raakt in de Nederlandse maatschappij. Mensen voelen zich niet gehoord. Polarisatie en onbegrip vieren hoogtij. Wantrouwen.

Ook buiten Nederland blijft tegenmacht actueel. Maatschappelijke organisaties worden van overheidswege lastiggevallen, vervolgd, verliezen voortduren ruimte. Ondanks dat met dit verslag ons dossier Kracht van Tegenmacht ten einde loopt zal tegenmacht ook in de toekomst bij Vice Versa een belangrijk thema blijven.

 

– Bekijk de foto’s op onze facebookpagina

– Bekijk ons dossier De Kracht van Tegenmacht