‘Alle goede literatuur is enigszins politiek. Het kan niet slechts entertainment zijn, men moet aan het denken worden gezet’


14796236_1215047148559603_959944417_o

Voor het online debat over tegenmacht gaat Vice Versa in gesprek met activisten van over de hele wereld. Ditmaal spreekt Victoria Amelina. Ze is een voormalig IT werker die schrijfster is geworden. Ook zij steunde de Euromaidan groep tijdens de protesten van 2013/2014. Schrijven doet ze nog steeds en ze refereert met trots naar zichzelf als feminist. Ze was uitgenodigd voor het Read my World festival 2016 en nam deel aan het ‘Feminist Future’ segment. Dit is deel twee van het Oekraïense activisten drieluik.

 

 

Wat drijft een succesvolle IT’er om te gaan schrijven? Vooral de passie om verhalen te vertellen. Victoria Amelina werkte lange tijd in de IT wereld van Oekraïne. Schrijven trok haar altijd en was het niet de revolutie geweest, dan had ze haar baan waarschijnlijk al veel eerder opgegeven. De politieke onrust die begon in 2013 maakte de weg niet vrij om risico’s te nemen. Als een jonge moeder gaf IT haar de stabiliteit en financiële zekerheid die ze nodig had. Toch is het diezelfde revolutie geweest die een voedingsbodem zou vormen voor één van haar succesvolste werken: ‘Fall Syndrome’ (ofwel ‘Homo Compatiens’).

Hoewel haar verhalen niet per se politiek zijn, zorgt Amelina er altijd voor dat haar stukken kritisch zijn. De stempel romanschrijfster heeft ze dan ook liever dan activiste. Ondanks dat heeft ook Amelina op een gegeven moment in haar leven, net als vele andere bezorgde jonge Oekraïense mensen, toch besloten Euromaidan te steunen. Haar protest was veelal literair. Hoewel ze gewoonlijk romans schrijft, schreef ze destijds ook gedichten over de beweging. Gedichten die online werden gepost en op muren van hoofdkwartier van de beweging werden geplakt. ‘Deze waren niet voor publicatie, maar ter ondersteuning.’

‘Het land leefde in angst. Zelfs als je veilig was, maakte je je toch zorgen om de anderen die wel nog op straat waren en protesteerden’, zegt Amelina. Het zijn deze persoonlijke gebeurtenissen die ervoor gezorgd hebben dat het plot in haar roman veranderd werd.

 

Van je af schrijven

Zo’n 30-40 pagina’s van haar roman gaan over Euromaidan. Het is niet zo gek dat Amelina heeft gekozen haar ervaringen te verwerken in haar werk. Het is volgens haar van belang dat men inziet en beseft dat demonstranten ook maar gewoon mensen zijn. ‘Ik wilde vertellen over de verhalen en de mensen achter die verhalen.’ Politieke namen en figuren worden niet genoemd in het boek. Het zijn gevoelens die de kern vormen.

‘Alle goede literatuur bevat politiek, als je het mij vraagt. Het persoonlijke is politiek, zeggen feministen. Zelfs al is het niet conventionele politiek, het onderwerp van boeken is meestal maatschappelijk. En waar bestaan maatschappijen uit? Uit mensen. Dus je schrijven behoort mensen te motiveren om aan het werk te gaan of in ieder geval aan het denken te zetten. Anders is het slechts entertainment, net TV.’

 

Who run the world?

Het woord feminist is hedendaags bijna een naar woord. Iets waar je je voor moet schamen. Niet volgens Amelina. Ze is trots en vindt feminisme dan ook belangrijk voor de wereld. ‘Sommigen vinden het een controversiële term. Ik denk dat het meer berust op onbegrip. Men moet meer begrip krijgen van bijvoorbeeld seksisme. Net zoals racisme steeds minder en minder gepikt en begrepen wordt, zo zou seksisme ook niet langer getolereerd meer moeten worden.

‘Ik heb jaren in de IT gewerkt. Vrouwen doen het goed in technologie en de wetenschap, maar het bedrijfsleven is toch meer een mannenwereld. Dit maakt het soms moeilijker voor vrouwen. Niet omdat het niet voor vrouwen is, maar omdat er gewoonweg minder vrouwen op dat topniveau zijn. In de woorden van Gloria Steinem: “Zie vrouwen als immigranten in sommige door mannen gedomineerde gebieden.” Hiermee wordt bedoeld dat het moeilijk is voor immigranten om hiërarchieën en regels van anderen te begrijpen die in de eerste instantie niet gemaakt zijn voor hen. Hoe meer vrouwen op hoger niveau, hoe makkelijker het kan worden voor andere vrouwen om op dat niveau te komen.’

Op technologie en politiek valt eigenlijk één lijn te trekken. ‘De beslissingen in technologie en politiek zijn even bepalend omdat ze beiden voor de toekomst werken. Vrouwen moeten hier net zo goed inspraak hebben. Ze zijn overal, dus ze moeten overal vertegenwoordigd zijn.’

 

Toekomstbeeld

Zelf is Amelina ervan overtuigd dat het steeds beter gaat met de Oekraïne. ‘Als het aankomt op veiligheid is 92 procent van het land veilig en vredevol en 8 procent nog bezet gebied.’

De revolutie heeft veel van dit soort verbeteringen teweeg gebracht en wie weet zullen er nog vele volgen. Wat Amelina betreft was ‘het doel (van de protesten, red.) niet bij de Europese Unie horen’. Het belangrijkste is eigenlijk de rechtsstaat. ‘De EU betekent voor ons de rechtsstaat en vrijheid. Het einde van corruptie. Dat wat de Oekraïense mensen wilden is dat de Unie ons zou helpen bij het consolideren en uitvoeren van de democratie en de bijbehorende wetten.’

Als het aankomt op vrouwenrechten doet Oekraïne het in haar opinie dan ook een stuk beter. ‘Het is vergelijkbaar met de Westerse wereld, hoewel er wel nog wel sprake is van huishoudelijk geweld bijvoorbeeld. Verder zijn vrouwenrechten vooral een probleem in de bezette gebieden. Voor nu gaat het in de goede richting en heb ik hoop voor een beter Oekraïne.’

 

 

 

KADER

Annotatie ‘Fall Syndrome’ (ofwel ‘Homo Compatiens’)

Door Victoria Amelina

De roman ‘Fall Syndrome’ (ofwel ‘Homo Compatiens’)  is niet alleen het levensverhaal van een Oekraïense man, beginnend in 1989 en eindigend met de dood van het personage op het Maidan plein in 2014,  maar het is een verhaal van een hele generatie  Oekraïners die moeite hebben met het vinden van hun plekje in de wereld na de ineenstorting van de Sovjet Unie. De verteller, Konstantin, is een typische Oekraïense man die elke fase van verandering van zijn maatschappij doorloopt. We zien hem als een boze tiener die opgroeit in een weeshuis, als een bendelid in de jaren ’90 en als laatst als een respectabele manager in de jaren 2000. Er is alleen ook iets speciaals aan hem. Konstantin is wat de auteur noemt een, ‘Homo Compatiens’, een nieuw type persoon die zijn eigen zelfbewustzijn verliest om de gebeurtenissen die anderen overkomen te snappen. Het karakter wijst echter zijn opmerkelijke empathie af en behandelt het als een handicap die weggestopt moet worden middels entertainment of op z’n minst in een geldbron veranderd moet worden.  Met de ervaring van het personage wordt een raadselachtig modern fenomeen geïllustreerd; de media verschaft een constante toestroom aan informatie over rampen die ver weg plaatsvinden, wat ironisch genoeg leidt tot een gebrek aan echte compassie. Door de ogen van een onverschillige verteller, beleeft de lezer een Sovjets onderzeeër ramp, de Tsjetsjeense oorlog en de ontdarming van een Tunesische man tijdens de Arabische Lente. Dit unieke verhaal wat we volgen gaat niet echt over de politieke parallellen die tussen verscheidene oorlogen en revoluties getrokken kunnen worden, maar met name over het feit dat in de huidige wereld van globalisatie er geen sprake kan zijn van issues die enkel lokaal zijn.