Een zachte toetsaanslag

14658279_1128177350569431_1738988777_nVoor het online debat de kracht van tegenmacht gaat Vice Versa in gesprek met activisten van over de hele wereld. Ditmaal is de IT specialist Andrew Meakovsky. Zijn interview opent de drieluik van Oekraïense activisten over hun turbulente levens tijdens en na de revolutie. Meakovsky was eens een toegewijd lid van de harde kern van de Oekraïense protestbeweging Euromajdan. De iconische foto van deze protestbeweging, waarop een pianist speelt voor de oproerpolitie, gaat over liefelijkheid en vijandschap. Dit is zijn verhaal.

Tegen het einde van 2013 en begin 2014 vertoonde de televisie steeds grimmiger beelden van Oekraïne. Het is de periode waarin president Viktor Janoekovitsj – mede onder druk van Moskou – weigert het associatieverdrag met de Europese Unie te ondertekenen. Een handelsverdrag is het vooral, en het zou leiden tot betere politieke banden en op den duur ook tot visumvrij reisverkeer.

Door zijn weigering ontsteekt Janoekovitsj het vuur in met name de jongeren, die niet langer stil willen blijven over de toestand in hun land. Eén van hen heet Andrew Meakovsky, een IT-specialist. In die tijd maakt hij deel uit van de harde kern van de Euromajdan-beweging.

Als de partijleiding Janoekovitisj de wacht aanzegt, vlucht hij naar Rusland. Er komt een nieuwe regering, tot grote ontevredenheid van de Russischsprekende delen van Oekraïne. Op de Krim schrijven pro-Russische groepen een referendum uit – op 17 maart 2014 verklaart de Krim zich onafhankelijk en een dag later is het schiereiland geannexeerd door Rusland. Deze gebeurtenissen vormen tot aan vandaag de aanleiding van het langlopende conflict tussen beide landen.

Deelnemen aan de demonstraties was destijds vanzelfsprekend voor Meakovsky. ‘Bij de Euromajdan was men veelal jong en hoogopgeleid, daarom was de frustratie zo groot: onze toekomst stond op het spel.’

 

Icoon

De iconische foto die Meakovsky nam van pianist Markiyan Matsekh heeft een voorgeschiedenis. Door de oplopende spanningen tussen de oproerpolitie en de demonstraten deed het beeld in de Oekraïense media de waarheid geen recht meer aan, en Meakovsky en geestverwanten wilden dat bijstellen. ‘Als gewelddadige herrieschoppers werden we weggezet’, zegt hij. ‘Maar dat waren we niet.’ Samen met Matsekh en diens vader Oleg bedachten de jongens een plan om hun naam te zuiveren en de rust terug te brengen op het rumoerige plein.

‘Creativiteit was geboden’, zegt Meakovsky. ‘We speurden naar een goedkope piano, tweedehands, en die brachten we naar een van onze garages. Twee kunstenaars hielpen bij de opknapbeurt. De volgende dag moest de piano naar het plein… terwijl er veel politie op straat was. Toen ons busje kwam aanrijden, keken alle agenten vreemd op – ze hadden geen idee of ze zich moesten verdedigen, wat er in hemelsnaam tevoorschijn zou komen. Dat bleek de piano te zijn, wat het onbegrip vergrootte. We zetten haar neer en Markiyan begon te spelen.’

Ook de oproerpolitie bestond uit jonge jongens. ‘Bij sommigen zag ik ontroering door Markiyans pianospel’, vervolgt Meakovsky, ‘en anderen keken onaangedaan voor zich uit.’ Toen drukte hij af. ‘Wij konden niet vermoeden dat de foto zo groots zou worden ontvangen op internationaal niveau. Onze eigen peilen waren op Oekraïne gericht.’

Maar de Europese media begrepen beter welk beeld Meakovsky poogde neer te zetten. ‘De Oekraïense journalistiek doet er alles aan om “objectief” te zijn, maar slaat daarin door – de verslagen zijn ten slotte vooral oppervlakkig, ver bij de achterliggende gedachtes vandaan. Zoals bij deze foto.’

 

Beelden voor de toekomst

Op het ogenblik is Oekraïne een béétje gekalmeerd, maar rustig is het bij lange na niet. De spanning over de Krim is gebleven, alsook over de onderzoeken naar vlucht MH17. Men wijst nog steeds naar de ander als schuldige voor het afvuren van de fatale Boekraket die het vliegtuig boven Oekraïens grondgebied uit de lucht schoot. In april meldden de Verenigde Naties dat er sinds het begin van de oorlog, twee jaar eerder, al bijna tienduizend mensen zijn omgekomen.

Nog altijd is er een groep Euromajdan-activisten actief – zonder Meakovsky. ‘Toetreding tot de Europese Unie is nooit het voornaamste doel geweest; wij wilden modernisering van ons land en minder corruptie. En dat de politie niet zelf een gevaar vormt, maar het gevaar bestríjdt, in dienst van de Oekraïners. De politie is de vijand geworden. Hetzelfde geldt voor de regering: die moet er voor de mensen zijn, niet voor zichzelf.’