Een beetje meer solidariteit graag

van-stokkum-profielfotoEen beetje meer solidariteit met de lidstaten die aan de grenzen van de EU liggen kan geen kwaad, vindt Linde-Kee van Stokkum van de Foundation Max van der Stoel (FMS). Hun ligging dwingt hen de rotzooi voor heel Europa op te ruimen. Ze schreef deze bijdrage aan de hand van een bezoek aan Athene vorige week in het kader van het Europese Platform voor Politieke Stichtingen (ENoP). Daar kreeg ze een rondleiding door het vluchtelingenkamp Eleonas van de locoburgemeester van Athene, Lefteris Papayiannakis. Die gaf een aantal belangrijke inzichten over hoe we anders naar vluchtelingen zouden moeten kijken.

Het kamp Eleonas is in augustus 2015 in het leven geroepen. In eerste instantie bood het voornamelijk kortdurende opvang aan vluchtelingen op doorreis. Dat veranderde toen een aantal Europese regeringen, zoals Macedonië, Kroatië en Servië, besloten hun grenzen te sluiten. Inwoners van de kampen in Griekenland kwamen vast te zitten en wachten nu in de kampen op de uitslag van hun procedures. Dit kan dankzij de langzame bureaucratie nog wel een jaar duren, verwacht locoburgemeester Lefteris Papayiannakis. Al maneuvrerend langs de regenplassen, leidt de locoburgemeester ons rond door sectie A. Het kamp telt ruim 2.100 inwoners, waarvan 800 kinderen. Het betreft hier een zogezegd familiekamp: 65 procent van de inwoners bestaat uit vrouwen en kinderen. Voornamelijk uit Syrië, Irak en Afghanistan. Het gaat hier om een best-scenario kamp. Dat betekent dat het relatief goed georganiseerd is. Met de nadruk op relatief. Want niemand zit hier voor z’n plezier, dat is me direct duidelijk.

Eleonas is opgebouwd uit containers, zogenaamde units. Iedere unit host acht mensen. Twee slaapkamers met vier stapelbedden en een toilet en douche. Er is stromend, en warm water. Er is geen kookgelegenheid, dus komt er drie keer per dag een cateraar langs. Uit veiligheidsoverwegingen, geeft Papayiannakis aan. En lastig te organiseren. Van een voormalig directeur van een vluchtelingenkamp in Malta, hoor ik dat overheden – die niet willen dat mensen zich gaan vestigen – hier ook een belangrijke tegenwerkende rol spelen.

Onder de bezielende leiding van een kampmanager uit Zuid-Soedan, werkt een team van 120 mensen dag en nacht om het kamp goed te laten functioneren. Met hulp van allerlei spelers, zoals de voor ons bekende Internationale Organisatie voor Migratie, de Verenigde Naties, het Rode Kruis en Save the Children, maar er zijn ook belangrijke lokale maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd voor onder andere het aanbieden van maatschappelijke en medische dienstverlening. Zo worden er twee klaslokalen voor kinderen onder de 6 jaar gerund.

Eleonas huisvest mensen die een asielaanvraag voor Griekenland hebben ingediend, maar ook mensen die aanspraak willen maken op het herverdelingsprogramma van de EU. Die herverdeling komt maar moeizaam tot stand, vertelt Papayiannakis. Tot op heden zijn er vanuit Griekenland 6.000 vluchtelingen herverdeeld over de EU-lidstaten. 7.000 mensen staan klaar om herverdeeld te worden. In de praktijk willen de meeste vluchtelingen naar West-Europese lidstaten. Frankrijk is bijvoorbeeld een belangrijke bestemming. Voormalig communistische lidstaten, zoals Hongarije of Bulgarije, zijn weinig populair onder vluchtelingen; toekenningen worden vaak geweigerd, gevolgd door een nieuwe poging. En de onwil van deze landen om vluchtelingen op te nemen, helpt ook niet echt mee.

Dit herverdelingsprogramma is onderdeel van de EU-Turkije deal die de EU en Turkije in maart 2016 met elkaar sloten om de irreguliere migratie naar Griekenland te verminderen. De deal gaf de Grieken enigszins ‘adem’ om de inkomende mensenstroom beheersbaar te maken. Voor de inkomende vluchtelingen is de rust echter ver te zoeken. Zij zitten vast in Griekse opvangkampen onder vaak zeer erbarmelijke omstandigheden waar ze eindeloos moeten wachten op de uitslag van hun asielaanvraag. Wat het wellicht niet zo vreemd maakt dat de situatie op Lesbos en andere Griekse eilanden inmiddels gekenmerkt wordt als explosief.

Ook van Turkse zijde staat de situatie op knappen, zo ziet Papyiannakis.  President Erdogan dreigt openlijk om de poorten weer te openen. De locoburgemeester denkt dat het niet lang meer duurt voordat het gedaan is met de EU-Turkije deal. Zo zijn er de laatste drie weken geen mensen teruggegaan naar Turkije. En komen er wel mensen aan op de Griekse eilanden. Tel uit hoe lang dat nog ‘behapbaar’ is voor de Griekse autoriteiten.

Wat dan wel? 

Een nieuwe, holistische aanpak is nodig. Dat zegt Papyiannakis. Om daartoe te komen, moeten we volgens de locoburgemeester van Athene helemaal opnieuw beginnen. Dit betekent dat we moeten werken aan meer en betere legale mogelijkheden om de EU te bereiken. Er moeten veilige doorgangen komen voor vluchtelingen, maar tegelijkertijd moeten we ook investeren in de landen waar mensen uit wegvluchten. Want zoals ook de burgemeester van Lesbos, Spyridon Galinos, aangeeft is het werkelijke probleem niet de opvang van vluchtelingen, maar zijn het de grondoorzaken die mensen hun thuisland doen verlaten. Dan gaat het over oorlog en onderdrukking, maar ook over armoede, ongelijkheid en een gebrek aan kansen.

Maar Europese leiders lijken stilzwijgend te blijven inzetten op de EU-Turkije deal. Zo lang die niet daadwerkelijk knapt, is er nog geen nood aan de man voor een nieuwe holistische aanpak. Ondertussen borduren ze zelfs verder op de deal: een nieuw zogenaamd Partnership Framework met derde landen moet via veelomvattende ‘compacts’ migratie naar de EU beter reguleren. Dus Griekenland moet het er voorlopig maar mee doen, net als de vluchtelingen in de Griekse opvangkampen.

 

Boodschap voor thuis: andere kijk en solidariteit 

En wat neem ik nog meer mee naar huis? Papyiannakis is heel duidelijk: wij Europeanen  moeten onze kijk over naar Europa reizende mensen en het besturen daarvan, veranderen. Volgens hem zijn niet de inkomende vluchtelingen en migranten het probleem; het is een situatie, sterker nog, het is de realiteit, en met die realiteit moeten we (leren) omgaan. Niet te vergeten dat de meeste van deze mensen vluchten voor oorlog en onderdrukking. Ik zie het daarom als de plicht van de EU en haar lidstaten om hen op een humane manier op te vangen en weer toekomstperspectief te bieden.

Daarnaast kan een beetje meer solidariteit met de lidstaten die aan de grenzen van de EU liggen, geen kwaad. Hun ligging dwingt hen de rotzooi voor heel Europa op te ruimen. Veel respect en bewondering voor de burgemeesters, de lokale autoriteiten, de bevolking, de maatschappelijke organisaties en de vrijwilligers uit heel Europa, die zich allemaal inzetten om hier on the ground er het beste van te maken. Zeker in een land als Griekenland, dat al voor het zevende jaar op rij in economische crisis verkeert.