Afrikaanse vrouwen verenigen zich voor landrechten

women2kilimanjaro4De kracht van tegenmacht is alive and kicking! Dat bleek wel deze week uit een grote en unieke manifestatie van vrouwen van over heel Afrika die samenkwamen in Tanzania. Barbara van Paassen legt aan de hand van dit bijzondere #women2kilimanjaro initiatief uit hoe de kracht van tegenmacht verandering in beweging zet en ook haar in haar werk inspireert.

Het was een bijzondere week. Voor mij, voor ActionAid en vele andere organisaties die zich inzetten voor land- en vrouwenrechten wereldwijd. Maar vooral voor vrouwen op het Afrikaanse continent. Voor de dertig vrouwen die deze week de Kilimanjaro beklommen. Voor de honderden vrouwen die zich in karavanen uit alle windstreken van Afrika richting Arusha bewogen en zaterdag, tevens international rural women’s day, bijeenkomen om een handvest op te stellen. Voor de duizenden vrouwen die zich de afgelopen maanden hebben laten horen en zien in de voorbereidende evenementen. En voor de miljoenen vrouwen die zich gesterkt zullen voelen door de enorme energie, doorzettingsvermogen en solidariteit die zich verenigt in dit #Women2Kilimanjaro initiatief. Voor mij een bijzonder inspirerend voorbeeld van tegenmacht!

 

Het belang van landrechten voor vrouwen

Landrechten is één van de hot issues op het Afrikaanse continent, waar deze vaak niet formeel zijn vastgelegd maar een meerderheid van de bevolking direct afhankelijk is van land voor haar voedsel en inkomen. Vrouwen spelen hierin een bijzondere rol, omdat zij een groot deel van de lokale voedselproductie verzorgen en hun rechten het slechtst beschermd zijn. Land is van oudsher een belangrijk, gevoelig en politiek thema, verbonden aan status, inkomen, cultuur, religie en natuurlijk als primaire bron voor voedselproductie, toegang tot water en biodiversiteit. Met toenemende investeringen en daarmee ook druk op natuurlijke hulpbronnen als land en water is het steeds belangrijker geworden voor gemeenschappen, en vrouwen in het bijzonder, om op te komen voor de rechten op het land waar zij vaak al generaties lang leven en werken.

De afgelopen jaren zijn er – mede door druk van maatschappelijke, inheemse en boerenorganisaties – een aantal belangrijke stappen genomen op VN (FAO) en Afrikaanse Unie niveau, evenals door individuele overheden. Toch gebeurt het nog te vaak dat vrouwen jarenlang bezig zijn hun rechten te claimen of geconfronteerd worden met investeringen of zelfs onteigeningen waar ze geen enkele stem in hebben. Tegelijk zie je de afgelopen jaren dat steeds meer vrouwen zich – al dan niet met steun van lokale en internationale organisaties – informeren over hun rechten, organiseren en mobiliseren om hun stem te laten horen richting overheden en andere machtige partijen.

 

Grootste mobilisatie van vrouwen voor landrechten in Afrika

Dit bereidde de weg tot wat denk ik de grootste mobilisatie van vrouwen voor landrechten op het continent is geworden. In juli 2012 kwamen vijftien vrouwen vanuit vier Afrikaanse landen bijeen in Tanzania. Hier richtten zij het Women2Kilimanjaro Initiatief op met als doel plattelandsvrouwen te mobiliseren om zo hun toegang tot en controle over land en natuurlijke hulpbronnen te verbeteren. Hoe? Door zoveel mogelijk energie en reuring te creëren in zoveel mogelijk landen en uiteindelijk samen te komen aan de voet van de Kilimanjaro, het dak van Afrika. Door de kracht van vrouwen te laten zien met de klim naar de top, opdat hun overheden en de rest van de wereld weet dat er niet met hen te sollen valt. Door een handvest op te stellen en de Afrikaanse Unie en hun overheden op te roepen meer te doen voor de bescherming van hun rechten.

In 2016 was het dan zo ver: een jaar vol zogeheten Mini-kilimanjaro’s en momenten waarop vrouwen bij elkaar kwamen: hun ‘asks’ op papier zetten in Kenia bergen beklommen in Oeganda, met Ministers spraken in Mozambique. Tien dagen geleden vertrokken karavanen uit de vier windhoeken van Afrika richting Arusha, waar zij ook onderweg ontmoetingen hadden, zich lieten horen, dansten en zongen, zich verbonden voelden met vrouwen uit andere landen die hetzelfde meemaken. Maandag startte een aantal van hen, vergezeld door professionele klimmers en een aantal van mijn favoriete collega’s uit Kenia en Zuid-Afrika, aan de klim van 5895 meter. Zaterdag zullen zij in het handvest officieel vaststellen en aanbieden aan leiders van de Afrikaanse Unie en de VN.

 

De kracht van solidariteit

De Afrikaanse media rapporteerden uitgebreid over de evenementen en de lange strijd van vrouwen voor hun landrechten. Solidariteitsberichten en foto’s vulden sociale media vanuit alle hoeken van de wereld: de vrouwenbeweging in Brazilie, jongeren uit Palestina, collega’s uit Pakistan. Ook uit Nederland kregen de vrouwen al overweldigend veel steun, van onze collega-NGOs tot Nederlandse boerinnen tot Kamerleden en Minister Ploumen. Dat de kracht van solidariteit en je gesterkt voelen door mensen van over de wereld niet onderschat moet worden is iets dat ik de afgelopen jaren heel vaak heb gezien. Ook nu reageerden mijn Keniaanse collega’s ontroerd en ik weet zeker dat de vrouwen in Arusha dat ook zijn wanneer ze de duizenden foto’s van over de hele wereld zien.

Aandacht, het vergroten van het bewustzijn bij media, burgers en politici dat dit probleem moet worden aangepakt is cruciaal om verdere stappen te maken. De mate waarin deze vrouwen zich gesterkt voelen is mijn inziens net zo belangrijk. De afgelopen jaren heb ik met vrouwen in Mozambique, Kenia en Nepal mogen spreken. Allemaal zeiden zij hetzelfde: weten dat we niet alleen staan maakt dat we actie durven nemen, ons laten horen en (in een heel aantal gevallen) onze rechten hebben kunnen claimen, d.w.z. landroof hebben gestopt in Mozambique, de wetgeving hebben beïnvloed in Kenia, landcertificaten hebben verkregen in Nepal.

De eerste toezeggingen van politici naar aanleiding van dit initiatief zijn al binnen. Met de ontstane energie, organisatie en aandacht voor dit thema zullen vrouwen zich ook na Kilimanjaro laten horen. Het inspireert ook mij en hopelijk vele anderen in Nederland en wereldwijd weer om door te gaan met deze belangrijke strijd voor hele basale rechten en gelijke kansen voor iedereen. Want zoals een van de vrouwen in Arusha mooi samenvat: “Zonder land geen voedsel, zonder voedsel geen leven”. De kracht van tegenmacht: relevanter en krachtiger dan ooit.

Ook jij kunt je nog laten horen voor deze vrouwen door een (foto) boodschap te delen op sociale media met #women2kilimanjaro of zondag as (16 oktober) langs te komen bij onze mini-Kilimanjaro photo booth op World Food Day in Rotterdam

http://www.actionaid.org/nl/nederland/2016/09/women-kilimanjaro-solidarity-week-10-16-oktober