Koenders bezorgd over nieuwe NGO-wet Egypte

© Violet Paradise

 

Het Egyptisch parlement heeft met ruime meerderheid een controversiële conceptwet goedgekeurd die de ruimte van maatschappelijke organisaties in het land sterk zal doen inkrimpen. Volgens 60 Egyptische en internationale organisaties zal dit het einde betekenen voor mensenrechtenorganisaties in Egypte. In reactie op Kamervragen over de situatie in Egypte heeft minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders aangegeven Nederlandse zorgen over de nieuwe NGO-wet met Egypte te zullen delen.

De nieuwe NGO-wet geeft de Egyptische overheid een grote mate van controle over de financiering en projecten van Egyptische en buitenlandse non-gouvernementele organisaties, zo stellen onafhankelijke Egyptische nieuwsmedia op basis van een gelekt exemplaar (hier in Engelse vertaling) van het wetsvoorstel. 

Het is het eerste wetsvoorstel dat is ingediend door leden van het begin dit jaar ingezworen parlement. Tot nog toe was het parlement vooral gericht op de behandeling van tal van decreten en wetsvoorstellen sinds 2013 van de hand van president Abd al-Fattah al-Sisi en de regering, die ook al bezig was met een NGO-conceptwet. Daarmee kwam de nieuwe wet voor velen als een verrassing. 

Egyptische en buitenlandse organisaties hebben geschrokken gereageerd op het wetsvoorstel. In een gezamenlijke brief stellen 60 organisaties dat met de nieuwe wet in feite een einde wordt gebracht aan de mensenrechtenbeweging in Egypte. Door NGO’s volledig onder de controle van de overheid en de veiligheidsdiensten te brengen zal het onafhankelijk maatschappelijk middenveld weggeveegd worden, schrijven zij in het document. 

Het wetsvoorstel is bestudeerd door de Egyptische Raad van State, die enkel niet-bindende adviezen kan geven. Binnenkort stemt het parlement dan wederom over de wet, waarna het aan de president is om de wet te ondertekenen.

De organisaties roepen president Sisi op om de wet niet te ratificeren. Zij wijzen erop dat de nieuwe wet strijdig is met de Egyptische grondwet en Egyptes internationale verplichtingen. Egypte heeft het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten en het Afrikaanse Charter inzake Mensenrechten en Volksrechten geratificeerd, welke onder meer vrijheid van vereniging, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van politieke participatie garanderen, en is sinds oktober lid van de mensenrechtenraad van de Verenigde Naties. 

 

Overheidscontrole, restricties en straffen

Volgens het wetsvoorstel zullen NGO’s voor het verkrijgen van financiering en donaties goedkeuring moeten krijgen van een speciaal daarvoor ingericht overheidsorgaan. Hierin zullen ook vertegenwoordigers van het ministerie van Binnenlandse Zaken, de inlichtingendiensten en het leger zitting hebben. De zogeheten Nationale Autoriteit voor de Regulering van Buitenlandse Non-Gouvernementele Organisaties zal ook overzicht houden over de besteding van fondsen door NGO’s, en is gevolmachtigd om op elk moment kantoren en administratie van organisaties te onderzoeken. 

Goedkeuring van dit orgaan is ook benodigd voor het opzetten van een organisatie en projecten, het uitvoeren en publiceren van onderzoek of enquêtes, de invoer van buitenlands personeel of vrijwilligers en het openen van kantoren. Voor het openen van kantoren buiten de hoofdstad Cairo staat een verdere procedure via het ministerie van Sociale Solidariteit.

Zorgelijk zijn daarnaast de vagelijk beschreven criteria waarop de overheid projecten kan afkeuren en organisaties kan vervolgen. Het is verboden voor organisaties om voor of tegen een wet te lobbyen, of andere politieke activiteiten te verrichten die tegen de nationale eenheid, nationale veiligheid, publieke orde of publieke zeden zouden zijn. Ook staan er celstraffen tot vijf jaar en boetes tot één miljoen Egyptische pond (meer dan 50.000 euro) op samenwerking met buitenlandse organisaties, waaronder de Verenigde Naties, zonder goedkeuring van de overheid.

Volgens de nieuwe wet heeft de overheid 60 dagen om te reageren op een aanvraag tot goedkeuring van bijvoorbeeld een project met buitenlandse donors.  Indien er na 60 dagen nog geen sprake is van een reactie, betekent dit automatisch een afwijzing van de aanvraag. Hoe de wet de snelle afwerking van aanvragen door de berucht stroperige Egyptische bureaucratie zal garanderen wordt niet vernoemd in het document. 

 

Maatschappelijk middenveld onder druk

Het wetsvoorstel komt op een moment waarop mensenrechten en maatschappelijke organisaties in Egypte reeds onder zware druk staan. In september werden de tegoeden bevroren van vijf prominente mensenrechtenactivisten en drie NGO’s die ervan verdacht worden buitenlandse tegoeden aangenomen te hebben om de nationale veiligheid te schaden. De zaak stamt uit 2011 en werd eerder dit jaar heropend. 

Daarbij lijkt het wetsvoorstel specifiek tegen mensenrechtenorganisaties gericht te zijn. De artikelen  13 en 14 stellen dat NGO’s zich moeten richten op ontwikkelingswerk en sociale dienstverlening en geen politieke activiteiten mogen verrichten. Projecten moeten bovendien afgestemd worden op ontwikkelingsplannen van de overheid, vastgesteld in de eerder dit jaar door president Sisi gepresenteerde Visie Egypte 2030. Zijn speech was controversieel omdat er weinig aandacht werd besteed aan democratie en mensenrechten.

Onder voorzitterschap van Egypte riep de Arabische Liga de periode 2016-2026 eerder dit jaar nog uit tot het decennium van maatschappelijke organisaties. Hierin zou betere samenwerking tussen overheden en maatschappelijke organisaties centraal moeten staan voor inclusieve en duurzame ontwikkeling.

 

Reacties uit het buitenland

De Amerikaanse senatoren John McCain en Lindsey Graham hebben de nieuwe wet vorige week in een gezamenlijke reactie zwaar bekritiseerd. De republikeinse senator McCain, tevens voorzitter van het Senaatscomité inzake de Strijdkrachten, heeft aangegeven bij aanname van de wet strengere voorwaarden op het gebied van democratisering en mensenrechten te willen stellen aan Amerikaanse steun aan Egypte.

Ook vanuit Nederland was er kritiek op de wet. In een reactie op een Kamervraag van Tweede Kamerlid Harry van Bommel (SP) over het Egyptische wetsvoorstel heeft minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders gezegd Nederlandse zorgen over de wet met Egypte te zullen delen. Volgens Koenders zal de wet leiden tot inperking van de vrijheid van vereniging, vergadering en meningsuiting.

Volgens de minister valt Egypte onder het Europees Nabuurschapsbeleid, dat samenwerking tussen de Europese Unie en landen aan de grenzen van Europa moet stroomlijnen. Egypte is al een belangrijke partner op het gebied van veiligheid en migratie. Tegelijkertijd is het kabinet bezorgd en kritisch op de binnenlandse situatie in Egypte. Nederland streeft daarom een constructief-kritische houding ten aanzien van Egypte na, zei minister Koenders in een reactie op een Kamervraag van Kamerlid Han ten Broeke (VVD) over de Nederlandse opstelling ten opzichte van Egypte. 

De minister noemde vrije ruimte voor NGO’s een belangrijke pijler van een democratische samenleving en essentieel voor inclusieve ontwikkeling.