Door: Ayaan Abukar
8 juli 2016

Categorieën

Tags

Marc Broere

Save the Children won afgelopen dinsdag de Vlieg in het Oog Award van IDleaks voor het meest stereotype en onwaardige televisiespotje. De organisatie lijkt niets geleerd te hebben van de ophef rondom een eerder filmpje enkele jaren geleden. Marc Broere vond het optreden van directeur Pim Kraan tijdens de prijsuitreiking ronduit schokkend. Kraan verwijt premier Rutte dat hij vluchtelingen dehumaniseert en deals sluit met schurkenstaten, terwijl hij met zijn eigen filmpjes juist een voedingsbodem voor politici creëert om dit te doen.

Een groot aantal vooral jonge mensen was afgelopen dinsdagavond naar Pakhuis De Zwijger gekomen voor de tweede editie van de IDleaks Awards. Welk campagnefilmpje van een ontwikkelingsorganisatie werd tot ‘Hoogvlieger van het Jaar’ uitgeroepen en wie ging naar huis met de ‘Vlieg in het Oog Award’? Een beetje dus de Oscars (voor beste films)  en Golden Raspberry’s (voor slechtste films) op één avond. IDleaks is een burgerplatform dat zich inzet voor zuivere communicatie over ontwikkelingssamenwerking

Ik had een leuke en interessante avond. De thematiek over communicatie en beeldvorming spreekt me al heel lang aan. Naast liefhebberij was het belang van evenwichtige beeldvorming alweer bijna twintig jaar geleden een van de redenen voor mij om een boek over Afrikaans voetbal te schrijven; juist ook om die andere, meer positieve kant van Afrika te laten zien. Met Vice Versa en Wilde Ganzen hebben we een paar jaar geleden een online discussie en live-debat georganiseerd onder de titel Reframing the Message dat ook helemaal over deze thematiek ging. Het is goed dat IDleaks de discussie over beeldvorming en communicatie op de agenda blijft houden, omdat het een onderwerp is waar ontwikkelingsorganisaties eigenlijk liever niet over in discussie willen gaan met buitenstaanders. Het is naast de gebrekkige inclusie van nieuwe Nederlanders in het personeelsbestand en de directiesalarissen een van de heikele onderwerpen binnen de sector.

Ontmoedigd

Het publiek en de jury kon voor beide Awards kiezen uit vier campagne of fondsenwervende filmpjes. IDleaks voorzitter Siri Lijfering vertelde in haar inleiding dat ze de genomineerde filmpjes ook aan haar moeder had laten zien. Die raakte bij het zien van de vier spotjes die streden om de Vlieg in het Oog Award helemaal ontmoedigd. Is er dan niks veranderd? Hebben mijn donaties aan hulporganisaties in de afgelopen tientallen jaren dan helemaal niets opgeleverd? Dat waren de vragen die bij haar opkwamen. Bij de genomineerden voor de Hoogvlieger Awards had ze juist een heel ander gevoel. Dat was onderdeel van haar werkelijkheid en die lieten zien dat je wel degelijk aan een oplossing kunt meewerken.

Toch zijn er dus nog steeds organisaties die kiezen voor stereotype beelden in hun filmpjes. Zij communiceren vooral het zogeheten slachtofferframe. Dat gold voor de vier genomineerden voor de Vlieg in het Oog Award: Save the Children, Edukans, Unicef en World Vision.  De unanieme winnaar van zowel de publieks- als de juryprijs was Save the Children. Drie jaar geleden was er ook al ophef over een televisiespot van deze organisatie. Het was een filmpje over Firdaouassi uit Niger. ‘Ze is nog maar een kind’, hoorden we de voice-over zeggen. ‘Een onschuldig meisje dat niets anders kent dan pijn en gekweld wordt door ondervoeding  Helpt u vandaag een kinderleven te redden? Dat kan al vanaf drie euro per maand.’

IDleaks stuurde destijds een brief aan Save the Children met het verzoek het spotje van de buis te halen, activist Frank van der Linde diende een klacht in bij de geschillencommissie van brancheorganisatie Partos, en de Afrikaanse diaspora in Nederland deed een dringend beroep op prominenten uit de ontwikkelingssector om dit soort filmpjes voortaan te verbieden.

Niets geleerd

Het was allemaal tevergeefs en Save the Children lijkt niets te hebben geleerd van de ophef rondom het filmpje over Firdaouassi. Ze gaan gewoon op de oude weg verder. Dit keer heet de hoofdpersoon uit de winnende televisiespot Jon.

Hij heeft honger en zijn buikje is opgezwollen en leeg. In de spot wordt ruimschoots gebruikt gemaakt van verkleinwoorden, waardoor er eigenlijk nog denigrerender over Jon wordt gesproken.

Wat ik ronduit schokkend vond was het optreden van directeur Pim Kraan van Save the Children tijdens de IDleaks Awards. Het siert Kraan dat hij met enkele collega’s naar Pakhuis de Zwijger was gekomen om de Award in ontvangst te nemen, maar zijn optreden maakte de zaak alleen maar erger. Na zijn opmerking dat hij wel van het winnen van prijzen houdt,  maakte Kraan een vergelijking tussen Jon en een Ariel waspoeder reclame. ‘Niemand vindt het leuk om naar te kijken, maar het werkt wel. Zo is het ook bij dit spotje over Jon. Het levert ons ontzettend veel donateurs op.’ Bij fondsenwerving is alles geoorloofd, was de boodschap van Kraan. En als Save the Children een inhoudelijk verhaal wil vertellen  dan huren ze topfotograaf Chris de Bode in. ‘Er zijn verschillende vormen van communicatie’, aldus Kraan.

Hier wringt voor mij de schoen. Los van het aspect van de waardigheid, horen er niet verschillende en vooral tegenstrijdige manieren van communicatie binnen een organisatie te bestaan. Er is altijd een spanningsveld tussen fondsenwervers enerzijds en inhoudelijke projectmedewerkers en campagnemensen aan de andere kant. De kunst is om toch met één uitstraling te communiceren. Anders is er sprake van een incoherent communicatiebeleid binnen een organisatie. Die levert op korte termijn misschien wel fondsen op, maar gaat ten koste van de geloofwaardigheid van de hele ontwikkelingssector.

Dehumanisering van vluchtelingen

Kraan raakte tijdens het gesprek op het podium hoe langer hoe meer geïrriteerd en verwees toen woedend naar het Kabinet Rutte II. Dat maakt zich volgens hem schuldig aan de ‘dehumanisering van vluchtelingen’ en sluit ‘schandalige deals’ met Turkije en schurkenstaten als Sudan en Eritrea om de vluchtelingen maar weg te houden uit Europa. ‘Het morele verval is veel groter dan dit filmpje van ons’, aldus Kraan.

Het leidde tot een pittige reactie van mijn collega Ayaan Abukar die in de jury zat en bijna van haar stoel was gevallen door de uitspraken van Kraan. Door een Afrikaans kind te vergelijken met een waspoederspotje, dehumaniseert de directeur van Save the Children zelf ook mensen in Afrika en draagt hij volop bij aan dat morele verval, betoogde ze.

Ik denk zelf dat het nog een stapje verder gaat. Juist organisaties als Save the Children creëren door hun spotjes onbedoeld een voedingsbodem voor politici om mensen uit ontwikkelingslanden te dehumaniseren. Kraan en zijn organisatie staan aan het begin van deze piramide en zij zijn degenen die de eerste stap moeten zetten.

Save the Children heeft deze beelden ook niet nodig. De organisatie heeft een prima reputatie als het gaat om haar inhoudelijk werk. Ga dat dan op een goede manier communiceren, is mijn advies. Een van de genomineerden voor de Hoogvlieger van het Jaar Award, The Hunger Project, liet bovendien zien dat je ook honger op een waardige manier in beeld kunt brengen met de nadruk op de zelfredzaamheid van mensen om met een steuntje in de rug zélf die honger op te lossen.

De echte winnaar van de avond -de Hoogvlieger Award- was overigens Hivos met een spotje over de pop-up winkel Budget Maid.

Hierin vraagt Hivos aandacht voor de miljoenen Aziatische vrouwen die als huishoudelijke hulp gaan werken. Wervingsbureaus lokken hen met mooie vooruitzichten, maar de werkelijkheid is anders. Het filmpje is gemaakt in een winkelstraat waar een gladde verkoper deze vrouwen als goedkope waar aanprijst. De reactie van de voorbijgangers laat zien dat Nederlanders gelukkig nog oprecht boos kunnen worden voor onrecht. Een reden te meer om veel meer van dit soort filmpjes te maken. Dit creëert solidariteit, dat wat Save the Children doet op de lange termijn alleen maar afstomping.

 

Marc Broere

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa. Daarnaast is hij auteur van een aantal boeken waaronder De Bewogen Beweging -50 jaar mondiale solidariteit (met Hans Beereends), Berichten over Armoede -een journalistieke kijk op ontwikkelingssamenwerking, en Minder Hypes, Meer Hippocrates -een positieve injectie voor de ontwikkelingssector (met Ellen Mangnus).

Vrijdagmiddagborrel: Halbe en Tom, of toch Sigrid?

Door Marc Broere | 20 oktober 2017

Wie staan er volgende week allemaal op het bordes als het nieuwe kabinet gepresenteerd wordt? Inmiddels lijkt duidelijk wie de poppetjes op het terrein van onze buitenlandpolitiek en ontwikkelingssamenwerking zullen zijn. Maar wordt het Halbe en Tom, of Halbe en Sigrid?

Lees artikel

De Nacht van de Wetenschapper

Door Vice Versa | 19 oktober 2017

Op woensdagavond 15 november organiseren NWO-WOTRO Science for Development en Vice Versa de Nacht van de Wetenschapper. Een avondvullend programma over de rol van de wetenschapper in het publieke en politieke debat en in samenwerking met de overheid, NGO’s en het bedrijfsleven.

Lees artikel

‘Leren van evalueren’: de hoogtepunten

Door Ayaan Abukar | 16 oktober 2017

Stellen impactevaluaties de juiste vragen? Tijdens de bijeenkomst ‘Leren van Evalueren’ stond deze vraag centraal. Een van de (vele) conclusies: evalueren kan creatiever – het is immers niet alleen een kunde, maar ook een kunst. Een verslag.

Lees artikel