De stad New York spant een rechtszaak aan tegen Shell, BP, Exxon Mobil, Chevron en ConocoPhilips voor hun bijdrage aan de opwarming van de aarde. Is dit het begin van een nieuwe trend?

Sinds de industriële revolutie, zijn slechts 100 producenten van fossiele brandstoffen verantwoordelijk voor tweederde van alle uitgestoten broeikasgassen. Het grootste aandeel hierin nemen de machtigste oliemaatschappijen ter wereld voor hun rekening. De rechtszaak in New York bouwt op bewijs dat deze bedrijven al decennia lang wisten van de impact van klimaatverandering, maar dit in het openbaar bagatelliseren en zelfs hebben ontkend.

En daar blijft het niet bij, want de aanval tegen de fossiele industrie komt van twee kanten. Naast de rechtszaak zeggen de pensioenfondsen van New York hun vijf biljoen dollar te willen divesteren uit fossiele brandstoffen. De burgemeester van New York, Bill de Blasio, wil de eerste grote stad in Amerika zijn die haar  pensioenfondsen gaat terugtrekken uit de kolen, olie, en gasindustrie. ‘Terwijl de aarde steeds verder opwarmt, is het aan de fossiele brandstofbedrijven om de kosten te dragen die ons in deze situatie hebben gebracht,’ aldus De Blasio. Met deze maatregelen gaat New York lijnrecht in tegen het regeringsbeleid onder president Trump, waarmee de VS uit het klimaatakkoord van Parijs stapten.

Bij divesteren gaat het om een moreel overwogen keuze om afstand te doen van bepaalde investeringen. Het is een nieuwe term en betekent het onteigenen van aandelen, obligaties of fondsen die moreel onzuiver zijn om zo een maatschappelijk geluid laten horen. Liset Meddens roept met haar stichting Fossielvrij Nederland, instellingen zoals pensioenfondsen op om hun geld terug te trekken uit bedrijven in de fossiele industrie, omdat zij winst maken ten koste van het klimaat.  Meddens is blij met de ontwikkelingen in New York. ‘Dit is enorm,’ zegt ze. ‘Als dit kan gebeuren in de eerste twee weken van 2018, belooft dat grote ontwikkelingen voor komend jaar.’ Het is nog wachten op de uitspraak van de rechtbank, maar het signaal wat hiermee is uitgezonden naar de rest van de wereld is minstens zo van belang.

Is klimaatverandering nu de schuld van de fossiele industrie?

De rechtzaak heeft nog wel wat haken en ogen. Om een persoon of bedrijf daadwerkelijk aansprakelijk te kunnen stellen, moet worden aangetoond dat de schade van klimaatverandering direct gevolg is van een bepaalde nalatigheid. Gezien deze bedrijven zich bewust waren van de gevolgen van het eigen handelen en in de positie verkeerden om daar iets aan te doen, maar het desondanks toch lieten gebeuren, geeft dat algemeen genomen de doorslag om ‘nalatigheid’ te worden verweten. Het lastige daarbij blijft dat iedereen heeft geprofiteerd van de geleverde energie en we ook niet kunnen verwachten dat een bedrijf haar broodwinning opgeeft terwijl iedereen daar graag gebruik van maakt.

Shell geeft in een persbericht aan, dat zij ‘geloven dat klimaatverandering een ingewikkeld maatschappelijk probleem is dat zou moeten worden bestreden door met goed overheidsbeleid en culturele veranderingen, groene keuzes van bedrijven en consumenten te belonen.’ De multinational kan niet erg verbaasd zijn over de aanklacht, omdat zij in 2013 al voorspelde dat steden de kosten van klimaatverandering zouden gaan verhalen op de olie-industrie. Met ‘Follow This,’ een groep groene aandeelhouders van Shell, is het bedrijf eind 2017 van koers veranderd en sloot het zich aan bij het klimaatakkoord van Parijs. Follow This meent dat Shell hiermee beter voorbereid is op de aanklacht dan hun concurrenten.

Advocaat Channa Samkalden, gespecialiseerd in aansprakelijkheid voor mensenrechtenschendingen in zowel binnen als buitenland, ziet een stijgende trend waarbij steeds meer rechtszaken zich richten op multinationals in plaats van op de staat als het gaat om milieu- en mensenrechten: ‘Dit is een hele duidelijke ontwikkeling die zich wereldwijd afspeelt. Dat was een jaar of dertig geleden nog niet goed denkbaar. Het is daarom ook logisch dat Shell er rekening mee houdt, maar als bedrijf kan je niet zeggen “dan moet de staat daar maar wat aan doen” want een bedrijf heeft ook zeker een eigen verantwoordelijkheid om hier iets in te veranderen.’

En Nederland?

Ook in Nederland wordt steeds vaker het recht aangesproken om de grotere macht ter verantwoording te roepen. Vergelijkbaar met de rechtszaak van New York, is ook de Nederlandse staat al eens aangesproken op haar plichten. De organisatie Urgenda heeft in 2015, samen met 900 burgers als mede-eisers, een rechtszaak aangespannen met daarin de beschuldiging dat het klimaatprobleem weliswaar door de staat erkent werd, maar er geen effectieve maatregelen werden genomen. Urgenda werd in het gelijk gesteld, wat wereldwijd genomen de eerste keer was dat een rechter een staat verplichtte om in actie te komen tegen klimaatverandering.

Vorig jaar spande ook Milieudefensie een kort geding aan tegen de Nederlandse staat, waarin werd geëist dat Nederland zich zou houden aan de Europese normen voor fijnstof en stikstofdioxide. Op verschillende plekken in de Randstad worden die normen niet gehaald, en dat is er de laatste jaren niet beter op geworden. De rechtbank wilde dat er strenger beleid zoud komen zodat de luchtkwaliteit aan de regelgeving gaat voldoen. Ook vandaag is er nog gewaarschuwd voor smog als gevolg van hoge concentraties aan fijnstof.

Wat Nederland betreft, worden er steeds meer voorzorgsmaatregelen genomen voor de veranderingen in het klimaat, en de kosten daarvan worden vooral opgevangen door de staat. Het wachten is nu op de eerste Nederlandse rechtszaak tegen de fossiele brandstofbedrijven.

 

 

Dominique van de Kamp

Dominique studeerde International Business & Languages aan de Hogeschool Utrecht en haalde haar Master in Social & Cultural Anthropology aan de Vrije Universiteit.

Razernij om Trump, stilte over Bolkestein?

Door Ayaan Abukar | 16 januari 2018

In het NRC Handelsblad van 10 januari deed VVD-coryfee Frits Bolkestein de opmerkelijke oproep om immigratie af te remmen door te investeren in geboortebeperking. Ayaan Abukar stelt er de feiten tegenover en legt de hypocrisie van het Nederlandse debat bloot.

Lees artikel

New York sleept olie-industrie voor de rechter wegens klimaatverandering: begin van een wereldwijde trend?

Door Dominique van de Kamp | 12 januari 2018

De stad New York spant een rechtszaak aan tegen Shell, BP, Exxon Mobil, Chevron en ConocoPhilips voor hun bijdrage aan de opwarming van de aarde. Is dit het begin van een nieuwe trend?

Lees artikel

Save the date: Het Grote Palmoliedebat

Door Vice Versa | 08 januari 2018

Je ziet of proeft het niet, maar het is overal. Het zit in onze hazelnootpasta, in onze shampoo en steeds vaker ook in onze benzinetank. Het wordt verwerkt in onze voeding, cosmetica en biobrandstoffen. We hebben het hier over palmolie. Grote stukken regenwoud worden omgehakt om plaats te maken voor de productie van palmolie. Waarom? Palmolie is een supergewas: grote opbrengst, lage kosten.

Lees artikel