Door: Hans Beerends
6 juni 2016

Tags

9789047009238-het-einde-van-het-midden-l-LQ-f

Volgens Farid Tabarki heeft het midden geen plek meer in een vloeibare samenleving. De combinatie van technologische en sociale ontwikkeling zorgt ervoor dat de veranderingen hard gaan.

Middenstanders, het middenkader, docenten, reisorganisaties, managers, dienstverleners bij banken, verzekeraars en grootwinkelbedrijven alsmede vele ambtenaren; kortom een heel groot deel van de beroepen in de midden sector wordt overbodig of overgenomen door robots. Dat is de boodschap van trendwatcher, publicist en columnist van het Financieel Dagblad, Farid Tabarki in zijn boek Het einde van het midden.

Maar, zo betoogt hij, we krijgen er wel wat voor terug. Centraal in zijn boek staat de afbraak van de hiërarchische samenleving ten gunste van de vloeibare. Binnen die nieuwe samenleving staan weer twee begrippen centraal, te weten radicale transparantie en radicale decentralisatie.

 Vloeibare samenleving

In de huidige hiërarchische samenleving worden beleidsvoornemens doorgesproken in de top van de overheid en het bedrijfsleven. De uitkomst van dit overleg wordt met gebruikmaking van communicatietechnieken via het middenkader naar beneden doorgegeven aan uitvoerende arbeiders/producenten en consumerende burgers. De top die het beleid uitdoktert, beschikt in de regel over veel meer kennis en informatie dan de degenen die het beleid moeten uitvoeren.

Echter, met de gigantische toename van de informatietechnologie is straks iedereen steeds meer en steeds sneller in staat de nodige kennis en informatie te vergaren en daarmee het kennismonopolie van de top te doorbreken. Overheid en bedrijfsleven worden gemaand transparant te zijn. Middels de afgedwongen transparantie kunnen burgers beleidsvoornemens bekritiseren en alternatieven naar voren brengen. Het oude adagium ‘kennis is macht’ geldt thans niet meer alleen voor de top maar ook voor de basis.

Naast deze transparantie heeft volgens Tabarki radicale decentralisatie van productie de toekomst. Mensen kunnen hun eigen zonnecollectoren plaatsen en energie verkopen. Met een 3D printer ontwerp je de door jou gewenste producten. Online bestel je boeken, organiseer je reizen, biedt je een deel van je huis aan en via sociale media creëer je een netwerk van burgers die samen dingen opzetten waar vroeger een organisatie voor werd ingehuurd.

Als aardig voorbeeld noemt Tabarki een ontwikkeling bij de Goede Doelen branch. Naast het traditionele geven via een intermediair als Rode Kruis, Novib of Vastenactie kan je tegenwoordig via de 1 procent club rechtstreeks geld overmaken aan mensen in derde wereld landen die initiatieven willen ontplooien. Via Facebook wordt je op de hoogte gesteld van de vorderingen. Kortom, dank zij technologische innovaties kunnen we de regie in eigen handen nemen en veranderen we in de woorden van Tabarki van passieve producenten en consumenten in ‘prosumenten’. Dit geheel noemt hij de vloeibare samenleving.

 Zorgen en optimisme

Voor Tabarki is het verdwijnen van het midden niet een vraag of een mogelijkheid, maar een feit. Zijn boek gaat over de wijze waarop wij met deze feiten kunnen en willen omgaan. Daarbij doet hij zijn naam als trendwatcher alle eer aan want een groot deel van het boek bestaat uit uitspraken van wetenschappers die op dit terrein onderzoek hebben gedaan. De vele data geven zowel de optimistische als de zorgelijke kanten aan van het lopende proces.

Zorgelijk zijn bijvoorbeeld de data van socioloog Saskia Sassen die aangeeft dat 65 procent van de banen die in 2008 verloren ging middenklasse banen waren en dat van de banen die er bijkwamen slechts 25 procent in die categorie valt. Zorgelijk zijn ook de bevindingen van de economen Maarten Goos en Alan Manning die constateren dat banen in het midden verdwijnen ten gunste van ‘de lovely jobs in het hogere segment en de lousy jobs in het lagere segment.’

Tabarki laat een optimistisch geluid horen in het hoofdstuk ‘Het Nieuwe Werken’. In dat nieuwe transparante en gedecentraliseerde werken krijgen werknemers door het verlaten van het hiërarchische model de regie weer in eigen hand, kunnen mensen hun eigen gegevens en ideeën duur verkopen en kunnen mensen het wegvallen van banen in middenbedrijven compenseren door zich te specialiseren in allerlei facetten van persoonlijke dienstverlening. Voor de kwetsbare groep in het midden zal invoering van het basisinkomen uitkomst bieden.

Jeremy Rifkin

Mooie ideeën, maar of die ook waarheden zullen worden is de vraag. Een optimistisch hoopvol geluid is natuurlijk prachtig, maar één van de wetenschappers die halverwege het boek aangehaald wordt, denkt aan meer structurele veranderingen. Onder het kopje ‘Weg met het kapitalisme’ komt de Amerikaanse econoom Jeremy Rifkin aan het woord.

Rifkin bekritiseert het kapitalistische model dat ,,erop gericht is om aan alles een waarde in geld mee te geven.” Volgens Rifkin gaat het systeem aan zijn eigen succes ten onder. Door de voortgaande technologische vernieuwing zullen de kosten per product de nul benaderen ,,waardoor marktwerking, de grondslag van het kapitalistisch systeem, niet meer functioneert.”

Rifkin geeft hier enkele voorbeelden van, zoals de entertainmentindustrie, en eindigt zijn betoog als volgt: ,,De economie wordt naar een tijdperk gebracht van bijna gratis goederen en diensten.” Het is een opmerkelijke uitspraak die sterk overeenkomt met de visie van Paul Mason in zijn, eerder door mij gerecenseerde boek Postkapitalisme.

Wat het boek van Farid Tabarki duidelijk maakt, is dat er op nationaal en internationaal niveau veel geschreven en gedacht wordt over komende veranderingen en dat er heel veel uitdagingen liggen. Tegelijkertijd kan je op en tussen de regels door lezen dat de hoopvolle en humane kansen die er zeker zijn niet zomaar uit de lucht komen vallen. Willen we de kansen benutten en de uitdaging ombuigen in de richting van een milieu- en menswaardige internationale samenleving dan zullen we daar nog heel wat voor moeten doen.

 

 titel  Het einde van het midden

auteur  Farid Tabarki

uitgave  Paperback 224 blz.

uitgeverij  Atlas Contact,

isbn  9789047009238

prijs  € 24,99

 

 

Razernij om Trump, stilte over Bolkestein?

Door Ayaan Abukar | 16 januari 2018

In het NRC Handelsblad van 10 januari deed VVD-coryfee Frits Bolkestein de opmerkelijke oproep om immigratie af te remmen door te investeren in geboortebeperking. Ayaan Abukar stelt er de feiten tegenover en legt de hypocrisie van het Nederlandse debat bloot.

Lees artikel

New York sleept olie-industrie voor de rechter wegens klimaatverandering: begin van een wereldwijde trend?

Door Dominique van de Kamp | 12 januari 2018

De stad New York spant een rechtszaak aan tegen Shell, BP, Exxon Mobil, Chevron en ConocoPhilips voor hun bijdrage aan de opwarming van de aarde. Is dit het begin van een nieuwe trend?

Lees artikel

Save the date: Het Grote Palmoliedebat

Door Vice Versa | 08 januari 2018

Je ziet of proeft het niet, maar het is overal. Het zit in onze hazelnootpasta, in onze shampoo en steeds vaker ook in onze benzinetank. Het wordt verwerkt in onze voeding, cosmetica en biobrandstoffen. We hebben het hier over palmolie. Grote stukken regenwoud worden omgehakt om plaats te maken voor de productie van palmolie. Waarom? Palmolie is een supergewas: grote opbrengst, lage kosten.

Lees artikel